Maidir le Seán Ó Fearghaíl

Seán Ó Fearghaíl

Maidir le Seán Ó Fearghaíl

Date of Birth:

17/04/1960

House:

32nd Dáil (2011 - 2016)

Party:

Fianna Fáil

Constituency:

Kildare South

Official roles:

Ceann Comhairle

Sonraí teagmhála an Chinn Chomhairle

Is é Seán Ó Fearghaíl an 19ú Ceann Comhairle ar Dháil Éireann. Toghadh é ar an 10 Márta 2016. Ba é an toghchán sin an chéad cheann dá shamhail a rinne comhaltaí Dháil Éireann le ballóid rúnda.

Déanann Seán ionadaíocht do dháilcheantar Chill Dara Theas. Seanadóir ba ea é idir 2000 agus 2002, agus toghadh ina Theachta Dála é ina dhiaidh sin. Níor chaill sé a shuíochán in olltoghchán ar bith ó shin. Sa 31ú Dáil (2011-2016), b'Aoire Páirtí Fhianna Fáil é an Ceann Comhairle. Urlabhraí an pháirtí ba ea freisin maidir le Cosaint, Ealaíona, Oidhreacht agus Cultúr, agus Gnóthaí Bunreachtúla. Bhí sé ina Chathaoirleach ar Choiste an Oireachtais um Shláinte idir 2009 agus 2011. Sular ghabh sé leis an bpolaitíocht náisiúnta, bhí an Ceann Comhairle ina chomhairleoir i gComhairle Contae Chill Dara, agus go deimhin bhí sé ina Chathaoirleach ar an gComhairle. Tá sé ag plé le heagraíochtaí pobail, oideachais agus tithíochta ina chontae dúchais leis na blianta. Gaeilgeoir líofa atá ann agus tá dlúthchaidreamh aige fós leis na feirmeoirí ina bhaile dúchais i gCill Dara. Tá an Ceann Comhairle pósta le Mary Clare agus tá ceathrar clainne acu.

Fóram Meabhairshláinte

Óstálfaidh an Ceann Comhairle Fóram Meabhairshláinte ar an 19 Meán Fómhair 2017 i gCaisleán Bhaile Átha Cliath. Beidh deis ag Teachtaí Dála agus ag Seanadóirí san Fhóram úd éisteacht le tuairimí na ndaoine sin a bhfuil cur amach acu ar sheirbhísí meabhairshláinte in Éirinn.

Ról an Chinn Chomhairle

Nuair a chuirtear Dáil nua ar bun tar éis olltoghcháin, is é an chéad rud nach mór a dhéanamh ná Ceann Comhairle a roghnú as measc na gComhaltaí. Bíonn an Ceann Comhairle i gceannas go neamhchlaonta agus go húdarásach ar ghnó agus ar imeachtaí an Tí. Forordaítear le Buan-Orduithe (rialacha) Dháil Éireann cumhachtaí agus dualgais an Chinn Comhairle i dtaca le gnó Parlaiminteach, e.g. riaradh na díospóireachta mar is cuí, Ceisteanna Parlaiminteacha, leasuithe ar Bhillí agus ar thairiscintí, iompar mí-ordúil.

Léann an Ceann Comhairle an phaidir oifigiúil d'fhonn tús foirmiúil a chur leis an suí gach lá.

Is é an Ceann Comhairle an t-aon bhreitheamh ar ord agus bíonn réimse cumhachtaí agus feidhmeanna aige nó aici, mar atá:

  • Iarrann sé nó sí ar Chomhaltaí labhairt agus níor mhór go ndíreofaí gach óráid ar an gCeann Comhairle.
  • Cuireann sé nó sí cibé ceisteanna is gá os comhair an Tí, déanann sé nó sí maoirseacht ar Vótálacha agus fógraíonn sé nó sí na torthaí.
  • Tá údarás aige nó aici mí-ord a chosc, iallach a chur ar chách géilleadh go tapa dá rialuithe agus féadfaidh sé nó sí ordú a thabhairt do Chomhaltaí an Teach a fhágáil nó iad a ainmniú lena gcur ar fionraí ag an Teach féin ar feadh tréimhse.
  • Má bhíonn mí-ord millteanach ann, féadfaidh sé nó sí an Teach a chur ar fionraí nó ar atráth.

Cumhacht thábhachtach eile atá ag an gCeann Comhairle ná glacadh le tairiscint, nó tairiscint a chur síos, maidir le deireadh a chur le díospóireacht más dóigh leis go ndearnadh tréan plé ar an gceist cheana féin.

I ndáil le gnó ginearálta Dháil Éireann, is iomaí dualgas atá ar an gCeann Comhairle. Bíonn gach suí den Teach faoi rialú Riar na hOibre a ullmhaítear faoina threoir. Déantar tairiscintí, leasuithe agus Ceisteanna Parlaiminte a scrúdú astu féin lena chinntiú go gcomhlíonann siad Buan-Orduithe agus fasaigh. Tá de rogha ag an gCeann Comhairle an fógra foirmiúil is gá le haghaidh tairiscintí agus leasuithe a ghiorrú.

Mar gheall ar struchtúr páirtithe na hionadaíochta polaitiúla i nDáil Éireann, déanann an Ceann Comhairle a d(h)ícheall caitheamh go cothrom leis na Páirtithe go léir, lena n-áirítear na Comhaltaí Neamhspleácha.

Tar éis dó nó di dul i mbun oifige mar Cheann Comhairle agus lena chinntiú go gcomhlíontar an ról ar leith a bheith i gceannas ar imeachtaí go cothrom, is gnách leis an gCeann Comhairle fanacht ar shiúl ón bpolaitíocht. Bíonn sé nó sí ar fáil chun ionadaíocht a dhéanamh thar ceann phobal a d(h)áilcheantair, áfach. Tugtar aitheantas don ról ar leith sin sa Bhunreacht agus foráiltear ann go bhféadtar Ceann Comhairle atá ag dul as oifig, agus ar mian leis nó léi a bheith mar chomhalta den Dáil nua, a thoghadh go huathoibríoch.

Bíonn an Ceann Comhairle mar Chathaoirleach ar an gCoiste um Nós Imeachta agus Pribhléidí a bhreithníonn nithe a bhaineann le nós imeachta i gcoitinne agus a mholann aon bhreisiú nó leasú a mheastar is gá ar na Buan-Orduithe. Ina theannta sin, féadfaidh an Coiste breithniú a dhéanamh ar phribhléidí na gComhaltaí agus tuairisc a thabhairt don Teach ina leith.

Cé go rialaíonn na Buan-Orduithe imeachtaí an Tí, ní cód iomlán den nós imeachta laethúil iad. Ní mór iad a léamh i gcomhthéacs pé caoi ar chuir an Cathaoirleach i bhfeidhm iad nó an chaoi a ndearna an Cathaoirleach forbairt orthu thar na blianta. Is é príomhfhoinse an mhéid sin "Rialuithe an Chathaoirligh". Is é atá iontu sin cinntí ón gCathaoirleach ar nithe nach gcuimsítear go sonrach sna Buan-Orduithe, nó a thugann feidhm do na Buan-Orduithe in imthosca sonracha. Déanfaidh cuid mhór Cathaoirligh dhifriúla (i gcáil Ceann Comhairle nó Leas-Cheann Comhairle) na cinntí sin thar thréimhse sách fada. Ní gá go mbeadh an Cathaoirleach faoi cheangal ag Rialuithe roimhe seo; mar sin féin, i gcás ar leith, is dóigh go gcloífear le Rialú ar mhaithe le comhsheasmhacht.

Faoi Airteagal 15.11 2ƒ den Bhunreacht, más ionann líon na vótaí ar an dá thaobh beidh ag an gCeann Comhairle vóta cinniúna nach foláir a thabhairt. Ar mhaithe le cuidiú leis an gCeann Comhairle i bhfeidhmiú na ndualgas parlaiminte, ainmníonn an Ceann Comhairle painéal Cathaoirleach sealadach as measc chomhaltaí na Dála.

Más é tuairim an Chinn Comhairle gur Bille Airgid aon Bhille faoi leith ní foláir dó nó dia dheimhniú gur Bille Airgid é agus, faoi chuimsiú cosaintí bunreachtúla áirithe, ní bheidh dul thar an deimhniú sin. Foráiltear an méid sin leis an mBunreacht. Cuirtear tábhacht an nóis imeachta sin in iúl nuair a chuirtear san áireamh nach féidir le Seanad Éireann ach moltaí a dhéanamh i dtaobh Bille Airgid. Ní féidir leis leasuithe a dhéanamh air. Chomh maith leis sin, ní foláir dó é a rith laistigh de 21 lá (murab ionann agus 90 lá nuair nach Bille Airgid é).

Déanann an Ceann Comhairle ionadaíocht thar ceann Dháil Éireann ag cruinnithe idirnáisiúnta parlaiminteach (an tAontas Idirpharlaiminteach), ag Comhdhálacha de Chinn Chomhairle Pharlaiminte, ag Comhairle na hEorpa, ag Parlaimint na hEorpa agus bíonn an Ceann Comhairle mar óstach oifigiúil le linn do thoscaireachtaí parlaiminte a bheith ar cuairt sa tír.

I gcás go mbíonn Uachtarán na hÉireann as láthair nó faoi éagumas ar bhonn sealadach, bíonn an Ceann Comhairle mar chomhalta den Choimisiún a fheidhmíonn agus a chomhlíonann na cumhachtaí agus na feidhmeanna a thugtar don Uachtarán. Bíonn an Ceann Comhairle mar chomhalta den Chomhairle Stáit freisin, a thugann cabhair agus comhairle don Uachtarán maidir le feidhmiú agus comhlíonadh cumhachtaí áirithe atá ag an Uachtarán. Bíonn an Ceann Comhairle mar Chathaoirleach ex officio ar an gCoimisiún um Cheapacháin Seirbhíse Poiblí. Bhí an Ceann Comhairle reatha i láthair ag an gcéad chruinniú agus toghadh ina Chathaoirleach ar an gCoimisiún é. Bíonn sé nó sí mar Chathaoirleach ex-officio ar Chomhairle na Míre Gaile, a bunaíodh chun aitheantas a thabhairt do ghníomhartha crógachta.

Faoi na hAchtanna Toghcháin, bíonn an Ceann Comhairle mar Chomhalta ex officio den Bhord Achomhairc, a bunaíodh chun cinneadh a dhéanamh i dtaca le haon amhras, díospóid nó ceist a éireoidh i ndáil le Clár na bPáirtithe Polaitíochta. Bíonn an Ceann Comhairle mar Chomhalta ex officio den Bhord Achomhairc, a cuireadh ar bun chun achomhairc ó chinntí Cheann Comhairimh an tSeanaid faoi Acht Toghcháin an tSeanaid (Rolla-Chomhaltaí), 1947, a éisteacht agus cinneadh a dhéanamh orthu.

Roghnú an Chinn Comhairle

I mí Eanáir na bliana 2016, cheadaigh an 31ú Dáil bearta chun an chéad Cheann Comhairle eile a roghnú trí bhallóid rúnda. Faoi na hathruithe, roghnófar an Ceann Comhairle le ballóid rúnda agus, ina dhiaidh sin, déanfar an duine a roghnófar a thoghadh go foirmiúil trí vóta oscailte sa Dáil. Ní féidir tabhairt faoi ghnó ar bith eile go dtí go dtoghfar Ceann Comhairle.

Ainmniúcháin, an 9 Márta 2016

Tar éis an Olltoghcháin ar an 26 Feabhra 2016 agus sula raibh an chéad suí ag an 32ú Dáil, fuair Cléireach Dháil Éireann, an tUasal Peter Finnegan, cúig ainmniúchán bhailí, agus measadh gurbh iadsan na hiarrthóirí le haghaidh phost an Chinn Comhairle.

  1. Andrew Doyle, Cill Mhantáin
  2. Bernard J. Durkan, Cill Dara Thuaidh
  3. Caoimhghín Ó Caoláin, an Cabhán-Muineachán
  4. Seán Ó Fearghaíl, Cill Dara Theas
  5. Maureen O'Sullivan, Baile Átha Cliath Láir

Ballóid rúnda, an 10 Márta 2016

Iarrthóirí           5
Suíocháin                   1
Vótáil bhailí iomlán   157
Cuóta                 79

Toghadh an Teachta Seán Ó Fearghaíl ar an gcúigiú comhaireamh.

Ghlac Dáil Éireann le Tairiscint maidir le Toghadh an Chinn Comhairle ar 14:37.