A

Acht

Dlí ar chuir Uachtarán na hÉireann a lámh leis

Aire

Comhalta den Rialtas a bhainistíonn Roinn

Aire Sóisearach

Comhalta a gceapann an Taoiseach é chun cabhrú leis an Aire ar Roinn Rialtais ar leith. Tugtar Aire Stáit ar an gComhalta sin go hoifigiúil

Aire Stáit

Comhalta a gceapann an Taoiseach é chun cabhrú leis an Aire ar Roinn Rialtais ar leith. Tugtar Aire Sóisearach ar an gComhalta sin freisin

Aoire

TD nó Seanadóir a gceapann gach páirtí é chun smacht páirtí a choinneáil ar bun agus spreagadh a thabhairt do chomhaltaí an pháirtí vóta a chaitheamh i bhfabhar toradh ar leith le linn vótála

An tArd-Reachtaire Cuntas agus Ciste

An duine a roghnaíonn Dáil Éireann chun dearbhú neamhspleách a chur ar fáil go bhfuil airgead poiblí á bhainistiú i gceart agus go bhfuil sé á chaitheamh go héifeachtach

B

Bille

Dréacht de dhlí nua nár rith an tOireachtas go fóill

Bille Airgid

Bille a bhaineann le cánachas nó le caiteachas Rialtais

Bille Poiblí

Bille is infheidhme maidir leis an bpobal i gcoitinne; féach freisin Bille Príobháideach

Bille Príobháideach

Bille a gcuireann údaráis áitiúla agus comhlachtaí príobháideacha nó daoine aonair chun cinn é chun a gcríoch féin; féach freisin Bille Poiblí

Billí Comhaltaí Príobháideacha

Bille a thionscnaíonn TD nó Seanadóir nach comhalta den Rialtas é

An binse tosaigh

Na suíonna ar a suíonn Airí Rialtais agus urlabhraithe páirtí sa Dáil agus sa Seanad

Buan-Orduithe

Rialacha Dháil Éireann nó Sheanad Éireann

Buiséad

Plean airgeadais bliantúil an Rialtais 

Bunreacht na hÉireann

Leagtar dlíthe bunúsacha na hÉireann amach sa Bhunreacht. Déantar cur síos ann freisin ar an dóigh ar cheart an tír a rialú, ar phríomhinstitiúidí an Stáit agus ar chearta agus saoirsí bunúsacha na saoránach

C

An Cathaoirleach

Cathaoirleach Sheanad Éireann (an Seanad)

An Ceann Comhairle

Cathaoirleach Dháil Éireann a dhéanann cathaoirleacht ar na himeachtaí agus a chinntíonn go gcaitear le gach TD go cothrom agus go gcloítear le rialacha an Tí

Ceist pharlaiminteach

Ceist a chuireann TD nó Seanadóir ar Aire. Roghnaítear roinnt ceisteanna lena bhfreagairt sa Dáil agus tugtar freagra i scríbhinn ar na ceisteanna eile

Ceisteanna ó Cheannairí

Am a leithdháiltear le linn suí Dála ina bhféadfaidh ceannaire páirtí Freasúra ceist ghairid a chur ar an Taoiseach faoi ní lena mbaineann tábhacht don phobal

Cinn Bhille

Doiciméad ina leagtar amach na príomhchuspóirí, na ceannteidil agus na forálacha a ghabhann le Bille molta

Clár an Rialtais

Plean oibre an Rialtais le haghaidh a théarma oifige

Cléireach na Dála

An státseirbhíseach sinsearach i measc lucht riaracháin na Dála. Is é Ard-Rúnaí Thithe an Oireachtais freisin

Cléireach an tSeanaid

Státseirbhíseach sinsearach an tSeanaid

Coistí

Grúpaí atá comhdhéanta de TDanna agus de Sheanadóirí agus a dhéileálann le réimsí sonracha de ghnó an Oireachtais, lena n-áirítear aighneachtaí a fháil ó ghrúpaí sainleasa, tograí reachtacha a phlé agus Céim an Choiste de Bhillí a thógáil

An Chomh-aireacht

Grúpa d’Airí sinsearacha a roghnaíonn an Taoiseach iad. Tá comhfhreagracht ar an ngrúpa as beartas rialtais agus déanann sé maoirseacht agus comhordú ar obair na ranna éagsúla rialtais

An Chomhairle Stáit

Grúpa a chuireann comhairle ar an Uachtarán agus atá comhdhéanta díobh seo: iar-Thaoisigh, iar-Uachtaráin, iarPhríomh-Bhreithiúna, an Ceann Comhairle, Cathaoirleach Sheanad Éireann, an tArd-Aighne agus daoine arna gceapadh ag an Uachtarán

Comhalta

Comhalta de cheachtar Teach den Oireachtas

Comhchoiste

Coiste atá comhdhéanta de Chomhaltaí den Dáil agus de Chomhaltaí de Sheanad Éireann araon

Córam

Teastaíonn córam 20 Comhalta chun suí Dála a thosú, ach amháin ar an Aoine, nuair a theastaíonn deichniúr chun suí a thosú

Cruinniú na nAoirí

Cruinniú seachtainiúil ina gcinneann na hAoirí an sceideal le haghaidh gach lá suí don tseachtain ina dhiaidh sin

Cúlbhinsí

Na suíocháin ar a suíonn TDanna agus Seanadóirí murar Airí nó urlabhraithe dá bpáirtí iad

D

Dáil Éireann

Teach Íochtarach an Oireachtais; ar a dtugtar an Dáil go gairid

Doiciméid leagtha

Doiciméid a thíolactar go hoifigiúil don Dáil agus don Seanad mar eolas do TDanna agus do Sheanadóirí

E

F

Fothoghchán

Toghchán a reáchtáiltear nuair a thagann folúntas aníos do shuíochán sa Dáil nó sa Seanad le linn thréimhse feidhme na Dála. De ghnáth, tarlaíonn sé sin mar go bhfuair an TD nó an Seanadóir a raibh an suíochán aige bás, gur éirigh sé as nó nach bhfuil sé incháilithe chun leanúint ar aghaidh sa suíochán ar chúis éigin

G

Gilitín

Srian ar an am a leithdháiltear ar dhíospóireacht a dhéanamh ar Bhille i gceann amháin de na Tithe. Dá bharr sin, d’fhéadfadh go rithfí an Bille gan díospóireacht iomlán a bheith déanta air

Gnó Comhaltaí Príobháideacha

Am a leithdháiltear le linn suí Dála ina bhféadfaidh páirtithe agus grúpaí Freasúra a mBillí agus a rúin féin a chur chun cinn lena bplé

H

I

Ionstraim Reachtúil (I.R.)

Cineál reachtaíochta tarmligthe nó “tánaistí” amhail orduithe ón Aire agus rialacháin

J

K

L

Lánscor

Gníomh ag an Uachtarán chun deireadh a chur le téarma reatha na Dála le gur féidir olltoghchán a reáchtáil

An Leas-Chathaoirleach

Leas-Chathaoirleach Sheanad Éireann

An Leas-Cheann Comhairle

Leas-Chathaoirleach Dháil Éireann 

Leasú

Athrú molta ar mhionsonraí Bille

M

N

Nithe i dTosach Gnó

Ní a tharraingíonn Seanadóir anuas sa Seanad lena phlé agus a dtugann Aire freagra air. Leithdháiltear am i dtosach suí de chuid an tSeanaid chun ceithre ní i dtosach gnó ar a mhéad a phlé

O

An tOireachtas

Parlaimint náisiúnta na hÉireann a chuimsíonn an tUachtarán, Dáil Éireann agus Seanad Éireann

Olltoghchán

Toghchán ina gcaitheann saoránaigh ar an gclár vótála a vóta chun TDanna a thoghadh chuig Dáil nua

Ord Gnó

Na míreanna gnó atá le déanamh sa Dáil nó sa Seanad ar lá ar leith. Is é an Taoiseach a fhógraíonn iad sa Dáil agus is é an Ceannaire a fhógraíonn iad sa Seanad

P

Páipéar Bán

Plédhoiciméad ina leagtar amach beartas an Rialtais ar shaincheist agus na nithe atá beartaithe aige a dhéanamh

Páipéar Ceisteanna

Doiciméad a chuimsíonn na téacsanna de gach ceann de na ceisteanna ó bhéal, na ceisteanna tosaíochta agus na ceisteanna i scríbhinn do lá ar leith san ord ina bhfuil siad le cur

Páipéar Uaine

Plédhoiciméad ina leagtar smaointe an Rialtais amach agus lena n-iarrtar tuairimí agus barúlacha ó dhaoine aonair agus ó eagraíochtaí ábhartha

Péireáil

Socrú ina n-aontaíonn TD as páirtí amháin le TD as páirtí eile gan vóta a chaitheamh i vótáil ar leith, rud a thugann an deis don bheirt bheith in áit eile

An Príomh-Aoire

Aoire an phríomhpháirtí sa rialtas, an tAire Stáit i Roinn an Taoisigh freisin; Féach freisin Aoire

R

Reifreann

Vótáil i measc toghthóirí. Is gnách go mbaineann sé le saincheist amháin, amhail athrú ar an mBunreacht nó conradh Eorpach

Riar na hOibre

Doiciméad ina leagtar amach an gnó atá le déanamh ag an dá Theach

Roghchoiste

Coiste atá comhdhéanta de Chomhaltaí den Dáil nó de Chomhaltaí den Seanad, cé nach féidir Comhaltaí den dá Theach a bheith ann

Rún

Togra foirmiúil a dhéantar sa Dáil nó sa Seanad a bhféadfaidh na Comhaltaí díospóireacht a dhéanamh air agus vóta a chaitheamh air

S

Saincheist Thráthúil

Saincheist imní a tharraingíonn TD anuas sa Dáil agus a dtugann Aire freagra uirthi. Leithdháiltear am ar gach lá suí Dála chun ceithre shaincheist thráthúla ar a mhéad a phlé

Seanad Éireann

Teach Uachtarach an Oireachtais; ar a dtugtar an Seanad go gairid

Seanadóir

Comhalta de Sheanad Éireann

Sine die

Laidin: gan lá; léiríonn sé go bhfuil fóram ar athló gan dáta a chéad chruinnithe eile a bheith socraithe

T

An Tánaiste

Duine ionaid an Taoisigh

An Taoiseach

Ceann Rialtas na hÉireann (Príomh-Aire na hÉireann)

Teachta Dála

Comhalta den Dáil; ar a dtugtar TD freisin

Teideal Fada

Cur síos achomair ar an gcuspóir atá ag Bille

U

An tUachtarán

Ceann Stát na hÉireann

V

Vótáil

An pointe in imeachtaí parlaiminteacha nuair a chuirtear ceist nó leasú chun vóta fhoirmiúil i measc Comhaltaí